ΚΑΤΑΔΥΣΗ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ – ΚΑΤΑΔΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

Η κατάδυση είναι μια δραστηριότητα στενά συνδεδεμένη με την ανθρώπινη ιστορία από αρχαιοτάτων χρόνων. Επιχειρησιακές-πολεμικές δραστηριότητες τέτοιες αναφέρονται στις πολεμικές επιχειρήσεις της Αρχαίας Αθήνας στην Νότιο Ιταλία στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ., οι οποίες φυσικά είχαν την μορφή της ελεύθερης κατάδυσης, δηλαδή της κατάδυσης που γίνεται με κράτημα της αναπνοής και μόνο. Από τότε η ελεύθερη κατάδυση (freediving ή breath-holding diving) προόδευσε αρκετά, ιδίως σε θέματα εξοπλισμού (στολές, μάσκα, πτερύγια), όπως επίσης και οι ανθρώπινες επιδόσεις σε αυτήν. Τέτοιες επιδόσεις είναι ο χρόνος κρατήματος της αναπνοής (χρόνος άπνοιας) σε ακινησία ή σε υποβρύχια κίνηση και το βάθος κατάδυσης που σε κατηγορία No Limits έχει αγγίξει τα 225 μέτρα!!! (Herbert Nitsch – Σπέτσες).

Ελεύθερη Κατάδυση

Η αθλητική μορφή της ελεύθερης κατάδυσης και οι εντυπωσιακές επιδόσεις των αθλητών, ιδίως στον τομέα του βάθους, έδωσαν πεδία ιατρικής παρατήρησης και έρευνας σε θέματα φυσιολογίας του ανθρώπινου σώματος σε συνθήκες βαθιάς κατάδυσης, όπως επίσης και μελέτης κάποιων ιατρικών προβλημάτων που προκύπτουν όλο και συχνότερα τα τελευταία χρόνια και σχετίζονται με τον αυξανόμενο αριθμό των ανθρώπων που ασχολούνται με την κατάδυση, όπως επίσης και με τις αξιόλογες καταδυτικές επιδόσεις κάποιων. Αυτή είναι η ελεύθερη κατάδυση λοιπόν και έχει τις βάσεις της στο μακρινό παρελθόν.

Αυτόνομη Κατάδυση (SCUBA Diving)

Η αυτόνομη κατάδυση είναι αυτή κατά την οποία ο δύτης κινείται στον βυθό αυτόνομα με την βοήθεια αναπνευστικής συσκευής, που κατά κανόνα κουβαλάει στην πλάτη του και του παρέχει ατμοσφαιρικό αέρα, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, υπό πίεση. Η πίεση παροχής του αέρα της συσκευής είναι απαραίτητη για να μπορέσει ο αέρας να “μπεί” στον θώρακα του δύτη, ο οποίος θώρακας δέχεται μια σημαντική εξωτερική πίεση από το νερό, η οποία είναι τόσο μεγάλη, όσο περισσότερο είναι το βάθος της κατάδυσης. Άρα η πίεση που θα δώσει η συσκευή (μπουκάλα) τον αέρα της στον δύτη θα είναι τόσο μεγάλη όσο και η πίεση του νερού στο βάθος που βρίσκεται η δύτης. Σημαντική συμβολή στην δημιουργία των αυτόνομων συσκευών κατάδυσης είχε ο γνωστός μας Ζακ-Υβ Κουστώ και έφερε πραγματικά επανάσταση στον τρόπο κατάδυσης με αυτονομία. Σε αυτήν την μορφή της κατάδυσης όμως έχουν ιστορικά προκύψει πολλά προβλήματα υγείας – προβλήματα που οδήγησαν την Ιατρική κοινότητα να ασχοληθεί εξειδικευμένα με την φυσιολογία του ανθρώπινου σώματος που αναπνέει αέρα με πίεση. Εδώ λοιπόν βρίσκει την βασική της εφαρμογή η Καταδυτική και Υπερβαρική Ιατρική.

Ας δούμε επιγραμματικά τις αλλαγές στο ανθρώπινο σώμα που συμβαίνουν στην ελεύθερη και αυτόνομη κατάδυση και τα πιθανά προβλήματα που μπορεί να προκύψουν στον δύτη λόγω άγνοιας κάποιων δεδομένων ή ελλιπούς εκπαίδευσης ή αμέλειας.

Ένας κοινός παράγοντας στον ελεύθερο και αυτόνομο δύτη είναι η έκθεση τους σε περιβάλλον αυξημένης πίεσης – πίεσης που αυξάνεται προοδευτικά και ανάλογα με το βάθος κατάδυσης. Η εξωτερική πίεση μάλιστα που δέχεται το ανθρώπινο σώμα στο βάθος είναι αριθμητικά για κάθε 10 μέτρα βάθους και 1 ατμόσφαιρα (atm) πίεσης περίπου. Δηλαδή αν η πίεση στην επιφάνεια της θάλασσας  (δηλαδή σε βάθος 0 μέτρων) θεωρείται 1 ατμόσφαιρα, τότε στα 10 μέτρα βάθους η πίεση του νερού θα είναι 1+1=2 ατμόσφαιρες, δηλαδή η διπλάσια πίεση από αυτήν της επιφανείας-στα 20 μέτρα η πίεση θα είναι 2 ατμόσφαιρες+1 της επιφανείας =3 ατμόσφαιρες συνολικά-δηλαδή τριπλάσια από αυτήν της επιφανείας της θάλασσας κοκ.  Αυτό σημαίνει ότι σε όποια σημεία του ανθρώπινου σώματος υπάρχει φυσιολογικά αέρας (π.χ. πνεύμονες, αυτιά, παραρρίνιοι κόλποι). Η αυξημένη αυτή πίεση θα έχει την τάση να υποδιπλασιάσει , να υποτριπλασιάσει, κοκ, τον όγκο που καταλαμβάνει αυτός ο αέρας – με ανάλογο περίπου τρόπο που αυτό γίνεται αν κάποιος προσπαθήσει να βουλιάξει μια μπάλα με αέρα στο ίδιο βάθος. Αυτό θα έχει κάποιες συνέπειες στο ανθρώπινο σώμα. Το σίγουρο πρώτο πρόβλημα που αισθάνονται όλοι που προσπαθούν να καταδυθούν είναι η αίσθηση αυξημένης πίεσης που δημιουργείται στον τυμπανικό υμένα του αυτιού. Το αισθανόμαστε σαν πόνο. Αν προχωρήσουμε σε μεγαλύτερο βάθος κατάδυσης χωρίς να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε (με κάποια τεχνάσματα που διδάσκεται κάποιος) την αντίθετη πίεση που θα εξισορροπήσει την εξωτερική πίεση του νερού, τότε θα επέλθει τραυματισμός στις αεροφόρες κοιλότητες του σώματος. Αυτό ονομάζεται βαροτραύμα και συνήθως αφορά το αυτί-ρήξη/τραυματισμός/αιμορραγία του τυμπανικού υμένα και του μέσου ωτός. Τις τεχνικές εξισορρόπησης της πίεσης που δέχεται το σώμα και είναι πλέον έκδηλες στο αυτί, τις μαθαίνει ο υποψήφιος δύτης και λέγονται τεχνικές εξίσωσης. Εκτός από το αυτί όμως ανάλογο βαροτραύμα μπορούν να υποστούν και οι παραρρίνιοι κόλποι (π.χ. ιγμόρια) όταν έχουν φλεγμονή, βλέννη κλπ, οπότε σε αυτήν την κατάσταση φράζει η δίοδος του αέρα στους κόλπους αυτούς και δεν μπορεί να επιτευχθεί η εξίσωση των πιέσεων. Έτσι μπορεί να προκληθεί αιμορραγία εντός αυτών. Αυτά αφορούν και τους ελεύθερους και τους αυτόνομους δύτες. Στην μεγάλη κοιλότητα του σώματος που έχει αέρα – τον θώρακα με τους πνεύμονες – όμως τα πράγματα διαφέρουν στον ελεύθερο σε σύγκριση με τον αυτόνομο δύτη. Στον αυτόνομο δύτη κατά την κατάδυση η πίεση του νερού που ασκείται εξωτερικά του θώρακα είναι ίση καθ’όλην την κάθοδο με την εσωτερική πίεση του αέρα εντός του θώρακα (μέσα στους πνεύμονες δηλαδή). Αυτό γίνεται γιατί όπως είπαμε στην αρχή, ο αέρας που δίνει η «μπουκάλα» έχει αυτόματα την ίδια πίεση με αυτήν του εξωτερικού περιβάλλοντος – κάτι που το ρυθμίζει μια συσκευή που βρίσκεται πάνω στην μπουκάλα και λέγεται ρυθμιστής. Άρα κατά την κατάδυση σε βάθος ο αυτόνομος δύτης δεν θα αντιμετωπίσει κάποιο πρόβλημα όσον αφορά την εξίσωση των πιέσεων στον θώρακα. Ο ελεύθερος δύτης με την σειρά του δεν θα έχει κάποιο πρόβλημα με την εξωτερική πίεση στον θώρακα για κάποια μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας και κάτω, όμως όσο το βάθος αυξάνεται και ο θώρακας πιέζεται από την αυξανόμενη πίεση του νερού, ο θώρακας θα συρρικνώνεται όπως συρρικνώνεται και μία μπάλα με αέρα που βυθίζεται στο νερό. Από ένα σημείο και κάτω οι πιέσεις που θα δέχεται ο θώρακας και η συρρίκνωση των πνευμόνων θα είναι τέτοιες που θα προκαλέσουν τραυματισμό του πνεύμονα. Ο σχετικά ήπιος τέτοιος τραυματισμός είναι η πνευμονική θλάση και εκδηλώνεται με βήχα και αιμόπτυση ενώ η πιο σοβαρή περίπτωση τέτοιου τραυματισμού είναι η πνευμονική σύνθλιψη =squeeze και εκδηλώνεται με αιμορραγία από τους πνεύμονες, με εικόνα πνευμονικού οιδήματος που μπορεί να οδηγήσει και στον θάνατο. Τέτοια θανατηφόρα περιστατικά δυστυχώς έχουν συμβεί σε αγώνες βάθους ελεύθερης κατάδυσης. Εδώ αξίζει να πούμε ότι πριν επέλθει ο τραυματισμός του πνεύμονος το ανθρώπινο σώμα εμφανίζει κάποιους αμυντικούς μηχανισμούς και προσαρμογές στο βάθος που το προστατεύουν σε κάποιο βαθμό από τα παραπάνω. Αυτοί οι μηχανισμοί προσαρμογής και προστασίας του σώματος στο βάθος ονομάζονται καταδυτικά αντανακλαστικά – diving reflexes, Αυτά τα αντανακλαστικά είχαν μελετηθεί αρχικά στα θαλάσσια θηλαστικά (φώκιες, φάλαινες, δελφίνια) και στην ύπαρξη τους αποδόθηκαν οι καταπληκτικές καταδυτικές επιδόσεις των ζώων αυτών στο νερό σε βάθος και σε διάρκεια άπνοιας. Σε παρατηρήσεις και καταγραφές των λειτουργιών του ανθρώπινου σώματος στην ελεύθερη κατάδυση – μελέτες που έγιναν σε καταδύσεις πρωταθλητών – ανακαλύφθηκε ότι τα ίδια καταδυτικά αντανακλαστικά αναπτύσσει και ο άνθρωπος, σε μικρότερο όμως βαθμό από ότι τα ζώα αυτά. Και φυσικά τα καταδυτικά αντανακλαστικά και οι προσαρμογές είναι πιο ανεπτυγμένες στους δύτες που ασχολούνται πιο συχνά και πιο συστηματικά με το αντικείμενο, Συνοπτικά λοιπόν τα αντανακλαστικά που ενεργοποιούνται στην ελεύθερη κατάδυση με χρονική σειρά είναι στην αρχή ο περιφερικός αγγειόσπασμος των μικρών αρτηριών του δέρματος και των μυών που έχει σκοπό την μείωση της απώλειας θερμότητας του σώματος στο ψυχρό υδάτινο περιβάλλον και την μετατόπιση του όγκου του αίματος από την περιφέρεια-άκρα στο κέντρο του σώματος. Μετά τα πρώτα μέτρα κατάδυσης μπαίνει το δεύτερο καταδυτικό αντανακλαστικό της βραδυκαρδίας που σκοπό έχει την εξοικονόμηση οξυγόνου από το σώμα, μείωση των καύσεων/κατανάλωσης του. Έχει βρεθεί για παράδειγμα ότι σε μεγάλα βάθη ο καρδιακός ρυθμός έχει πέσει σε αριθμούς τόσο χαμηλούς που σε συνθήκες επιφάνειας το ανθρώπινο σώμα δεν θα μπορούσε να διατηρηθεί στην ζωή για πολύ. Το επόμενο αντανακλαστικό που ενεργοποιείται , σε μεγάλα βάθη πλέον , είναι της μετατόπισης του αίματος σε θώρακα-εγκέφαλο – blood shift. Eίναι ένα προστατευτικό αντανακλαστικό που στην ουσία μεταφέρει τον όγκο του αίματος στα ζωτικά όργανα του σώματος, στην καρδιά και τον εγκέφαλο. Σκοπός είναι με αυτόν τον τρόπο να εξασφαλιστεί η οξυγόνωση πλέον αυτών των οργάνων για να διατηρηθεί το σώμα στην ζωή. Άρα το αίμα έχει φύγει από την περιφέρεια και βρίσκεται σε θώρακα και εγκέφαλο. Το τελευταίο αντανακλαστικό που ενεργοποιείται είναι αυτό της εξαγγείωσης – διαπίδυσης του πλάσματος στους πνεύμονες. Αυτό συμβαίνει σε τέτοια βάθη που οι πνεύμονες πλέον απειλούνται με σύνθλιψη από την εξωτερική πίεση. Με αυτόν τον μηχανισμό οι πνεύμονες που φυσιολογικά έχουν αέρα και πιέζονται στο μεγάλο βάθος απειλητικά πλέον, γεμίζουν με πλάσμα-«νερό», οπότε γίνονται πιο «σκληροί», πιέζονται δύσκολα τώρα και αντέχουν καλύτερα στην εξωτερική πίεση του νερού. Έχει όμως και αυτό τα όρια του. Από ένα σημείο και πέρα αυτά δεν θα είναι αρκετά να αντιρροπήσουν την εξωτερική πίεση και ο τραυματισμός-σύνθλιψη του πνεύμονος θα συμβούν. Η ανάπτυξη των αντανακλαστικών αυτών στο ανθρώπινο σώμα και η ικανότητα κατάδυσης με λιγότερους κινδύνους κατ’ επέκταση, έχουν σχέση με το επίπεδο ενασχόλησης του δύτη με την ελεύθερη κατάδυση σε βάθος. Ας δούμε τώρα τι γίνεται κατά την ανάδυση από το βάθος στην επιφάνεια της θάλασσας. Στην ανάδυση οι εξωτερικές πιέσεις ακολουθούν την αντίστροφη πορεία από αυτήν που είδαμε πριν. Άρα από τις μεγάλες πιέσεις του βάθους προοδευτικά το σώμα επανέρχεται στην συνηθισμένη πίεση της επιφάνειας της θάλασσας. Αυτή η μεταβολή στον ελεύθερο δύτη δεν εγκυμονεί κινδύνους βαροτραύματος. Στον αυτόνομο δύτη όμως τα πράγματα μπορεί να γίνουν επικίνδυνα, αν δεν εκπνέει συνεχώς κατά την ανάδυση και αν ανέβει με ταχύτερο ρυθμό από αυτόν που πρέπει. Και αυτό διότι οι πνεύμονες στο βάθος έχουν μέσα τους αέρα με την πίεση που είναι ίδια με την εξωτερική του νερού. Αυτό σημαίνει ότι αν γίνει κίνηση ανάδυσης χωρίς ταυτόχρονη εκπνοή του αέρα από τον δύτη, τότε οι πνεύμονες θα φουσκώνουν και περισσότερο όσο ρηχαίνει ο δύτης, επειδή η εξωτερική πίεση του θώρακα-μπαλονιού μειώνεται. Αυτό σημαίνει ότι από ένα σημείο και μετά το μπαλόνι-πνεύμονας θα φουσκώσει τόσο πολύ που θα σκάσει. Αυτήν την επιπλοκή βαροτραύματος την ονομάζουμε πνευμοθώρακα και μπορεί να είναι και εξαιρετικά επικίνδυνη για τον αυτόνομο δύτη. Εκδηλώνεται με αιφνίδια δύσπνοια στην ανάδυση και πόνο στον θώρακα και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση. Με ανάλογο τρόπο η ρήξη των ιστών του πνεύμονα μπορεί να γίνει με τέτοιον τρόπο που ο αέρας να μπεί μέσα στα αγγεία του θώρακα με την μορφή φυσαλίδων. Αυτό το λέμε εμβολή από αέρα ή αερώδη εμβολή και μπορεί να αποτελέσει πολύ επικίνδυνη κατάσταση για την υγεία του δύτη. Αυτό διότι οι φυσαλίδες του αέρα ταξιδεύουν με την κυκλοφορία του αίματος στο σώμα και αναλόγως της θέσης που θα βρεθούν και του μεγέθους τους, θα προκαλέσουν απόφραξη του αγγείου-αρτηρίας. Αυτό θα έχει περίπου τις ίδιες συνέπειες που θα είχε ένα αγγειακό αποφρακτικό επεισόδιο ,όπως ένα αγγειακό εγκεφαλικό για παράδειγμα – ο εγκέφαλος είναι μία συνηθισμένη περιοχή που αυτό συμβαίνει. Η σωστή εκπαίδευση του δύτη είναι αποτρεπτική των προβλημάτων αυτών, όταν τηρούνται οι σωστοί χρόνοι ανάδυσης και εκπνοής κατά την διάρκεια της ανάδυσης.

Ας δούμε τώρα τα προβλήματα που προκύπτουν, στην αυτόνομη κατάδυση κυρίως, από την συσσώρευση στο σώμα των αερίων που βρίσκονται στην μπουκάλα παροχής αέρα. Τα βασικά αέρια που περιέχονται στον αναπνεόμενο αέρα είναι το οξυγόνο και το άζωτο. Ο αέρας όπως είδαμε, στο βάθος κατάδυσης δίνεται από την συσκευή κατάδυσης με πίεση ανάλογη της εξωτερικής πίεσης. Αυτό σημαίνει ότι και τα συστατικά του αέρα (άζωτο, οξυγόνο) δίνονται με την ίδια πίεση και τα αέρια αυτά περνούν με την αναπνοή από τους πνεύμονες στους ιστούς και τα κύτταρα του σώματος. Αν ο δύτης παραμείνει στο βάθος για μεγάλο χρονικό διάστημα, η ποσότητα των αερίων αυτών που θα περάσει στο σώμα θα είναι ανάρμοστα μεγάλη (ειδικά του αζώτου). Το ίδιο θα συμβεί και σε πιο μεγάλα βάθη κατάδυσης, γιατί τότε η πίεση που τα αέρια αυτά θα εισέρχονται στο σώμα θα είναι και μεγαλύτερη. Αυτό σημαίνει ότι το ανθρώπινο σώμα θα «φορτωθεί» με άζωτο τόσο πολύ που αδυνατεί να το αποβάλλει με την αναπνοή του, είτε στην κατάδυση, είτα μετά από την ανάδυση. Το άζωτο αυτό που παραμένει στο σώμα λοιπόν σε μεγαλύτερες του επιτρεπτού ποσότητες, όταν ο δύτης αναδύεται ή βγαίνει εκτός νερού – σε συνθήκες δηλαδή μικρότερης ατμοσφαιρικής πίεσης – σχηματίζει μικροσκοπικές φυσαλίδες αερίου αζώτου. Αυτές οι ποσότητες του αζώτου βλάπτουν την κυκλοφορία των μικρών αγγείων του σώματος και κατ’ επέκταση προκαλούν κυτταρική βλάβη. Οι βλάβες αυτές είναι μεγαλύτερες όσο μεγαλύτερο είναι το βάθος κατάδυσης και όσο μεγαλύτερος του επιτρεπτού είναι ο χρόνος παραμονής στον βυθό. Υπάρχουν και πολλοί άλλοι παράγοντες που καθορίζουν το αν θα εμφανιστούν οι διαταραχές αυτές και σε ποια βαρύτητα. Η παθολογική κατάσταση αυτή είναι η γνωστή νόσος των δυτών ή νόσος από αποσυμπίεση. Αναλόγως της θέσης της βλάβης της μικροκυκλοφορίας των ιστών και το μέγεθος της, προκύπτουν και διαφορετικές μορφές της νόσου. Η κλασσική μορφή της νόσου είναι αυτή που εκδηλώνεται νε νευρολογική βλάβη παράλυσης, απώλειας της αισθητικότητας σε άκρα, τρόμο, μυική αδυναμία, είναι η βαριάμορφή και ταξινομείται ως τύπος ΙΙ. Η πιο ελαφριά μορφή – ο τύπος Ι – αφορά δερματικές ή μυοσκελετικές εκδηλώσεις – μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα, κ.ά,. Οι εκδηλώσεις της νόσου των δυτών εμφανίζονται τις πρώτες 36 ώρες μετά το πέρας της κατάδυσης. Ότι περίεργο λοιπόν παρατηρηθεί αυτό το χρονικό διάστημα στον δύτη, θα πρέπει να θεωρηθεί νόσος και να αντιμετωπιστεί άμεσα σε εξειδικευμένο κέντρο υπερβαρικής οξυγονοθεραπείας. Και αυτό διότι όσο πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά γίνει η υπερβαρική οξυγονοθεραπεία, τόσο πιο μεγάλες πιθανότητες έχει ο δύτης να αποκατασταθεί και να μην έχει μόνιμα προβλήματα. Η υπερβαρική οξυγονοθεραπεία γίνεται με χορήγηση οξυγόνου 100% σε περιβάλλον αυξημένης ατμοσφαιρικής πίεσης. Αυτό επιτυγχάνεται σε αεροστεγείς θαλάμους πίεσης, όπου η ατμοσφαιρική πίεση ρυθμίζεται ανάλογα με το βάθος της προηγηθείσας κατάδυσης. Γίνεται σε προγραμματισμένα χρονικά διαστήματα με επαναλήψεις και συγκεκριμένη διάρκεια. Τα τελευταία χρόνια, νόσος από αποσυμπίεση έχει παρατηρηθεί και σε ελεύθερους δύτες. Είναι κάτι σπάνιο και αυτό διότι συμβαίνει σε ελεύθερους δύτες που εκτελούν πολύ βαθιές καταδύσεις, με σημαντικούς χρόνους παραμονής στο βάθος  και κυρίως με μικρά χρονικά μεσοδιαστήματα από κατάδυση σε κατάδυση. Αυτά έχουν σαν αποτέλεσμα να φορτώνεται ο οργανισμός με άζωτο, κατά ανάλογο μηχανισμό με τον τρόπο που γίνεται στον αυτόνομο δύτη. Οι εκδηλώσεις και η αντιμετώπιση του προβλήματος είναι οι ίδιες με αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Άλλο ένα πρόβλημα που είναι συχνό στην αυτόνομη κατάδυση είναι η νάρκωση από άζωτο. Αυτό συμβαίνει κάποιες φορές σε βάθη κατάδυσης κάτω των 30 μέτρων συνήθως, είναι αποτέλεσμα της έκθεσης του σώματος-εγκεφάλου σε υψηλές ποσότητες αζώτου. που προκύπτουν στο υπερβαρικό περιβάλλον που περιγράφηκε παραπάνω. Συμβαίνει συχνότερα σε δύτες που καταδύονται με μικρή συχνότητα και τα χαρακτηριστικά του προβλήματος είναι η απώλεια συγκέντρωσης του δύτη στο βάθος, η έλλειψη προσανατολισμού και οι άσκοπες και χωρίς νόημα ενέργειες, γεγονότα που μπορεί να φανούν επικίνδυνα. Αυτά υποχωρούν με την ανάδυση ή άνοδο του δύτη σε ρηχότερα νερά.

Η έκθεση  σε υψηλές συγκεντρώσεις οξυγόνου μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα οξυγόνου  , αλλά αυτό συμβαίνει σε εισπνοή καθαρών μειγμάτων οξυγόνου 100% σε βάθος μεγαλύτερο των 10 μέτρων, κάτι το οποίο γίνεται σε επιχειρησιακές-στρατιωτικές καταδύσεις. Οι εκδηλώσεις είναι έκδηλες στην εγκεφαλική λειτουργία του δύτη. Επίσης δηλητηρίαση από μονοξείδιο ή διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να συμβεί σε κακοσυντηρημένο καταδυτικό εξοπλισμό ή σε κακή ποιότητα αέρα της φιάλης.

Ένα αρκετά συχνό πρόβλημα που εμφανίζεται σε ελεύθερους δύτες που δεν τηρούν τους κανόνες ασφαλείας στην κατάδυση, είναι η υποξία. Έτσι περιγράφεται η λιποθυμία του ελεύθερου δύτη, λόγω εγκεφαλικής υποξίας, μέσα στο νερό.  Υποξία ονομάζουμε την παθολογική μείωση των επιπέδων του οξυγόνου στο σώμα = εδώ συγκεκριμένα στον εγκέφαλο- σε βαθμό τέτοιο που τα κύτταρα δεν μπορούν να λειτουργήσουν σωστά. Η λιποθυμία μέσα στο νερό βέβαια μπορεί να οδηγήσει σε πνιγμό και θάνατο του δύτη, αν δεν υπάρξει κάποιος δίπλα του να του βγάλει το πρόσωπο έξω από το νερό και να του αφαιρέσει την μάσκα, ούτως ώστε να μπορεί να αναπνεύσει ξανά.

Τέτοια περιστατικά συμβαίνουν πολύ συχνά στην ελεύθερη κατάδυση και το υποβρύχιο ψάρεμα κάθε χρόνο – είναι η συνηθέστερη αιτία θανάτου των ψαροτουφεκάδων. Γιατί όμως να συμβεί κάτι τέτοιο? Γιατί απλά ο δύτης που καταδύεται με κράτημα της αναπνοής για κάποιο λόγο κάνει λάθος εκτίμηση του χρόνου που μπορεί να κρατήσει την αναπνοή του μέσα στο νερό. Κατά συνέπεια, τα κύτταρα του σώματος του, και ιδίως του εγκεφάλου, από ένα χρονικό σημείο και μετά δεν βρίσκουν αρκετό οξυγόνο για να λειτουργήσουν, γιατί αυτό έχει καταναλωθεί από το σώμα κατά την διάρκεια της βουτιάς . Σε εκείνο το σημείο λοιπόν ο εγκέφαλος σταματά να δουλεύει, οπότε ο δύτης λιποθυμά. Αυτό θα τον βρεί με το κεφάλι του μέσα στο νερό και συνήθως συμβαίνει είτε στην επιφάνεια αμέσως μετά την ανάδυση, ή στα τελευταία 7-10 μέτρα της ανάδυσης πριν την επιφάνεια. Λάθος εκτίμηση των δυνατοτήτων του δύτη είτε στον χρόνο παραμονής υποβρυχίως είτε στο βάθος κατάδυσης, μπορεί να αποβεί μοιραία.

Όλα τα βασικά προβλήματα που προκύπτουν στην ελεύθερη ή την αυτόνομη κατάδυση αναφέρονται στο κείμενο αυτό σχεδόν επιγραμματικά, με πολύ συνοπτικό τρόπο. Σκοπός είναι μια πρώτη γνωριμία με κάποια καταδυτικά θέματα. Η γνώση τους και η σωστή εκπαίδευση του υποψήφιου δύτη θα κάνει τις καταδύσεις ασφαλείς και ευχάριστες.

Θυμηθείτε λοιπόν : ποτέ στην θάλασσα δεν βουτάμε μόνοι και εκπαιδευόμαστε σωστά σε σοβαρή σχολή ελεύθερης ή αυτόνομης κατάδυσης.

Καλές βουτιές!!!