ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ

Μπορεί να αντιμετωπιστεί, αλλά μπορεί και να προληφθεί

Η βρογχίτιδα συνήθως «προτιμά» τους καπνιστές, όμως μπορεί να πλήξει τον καθένα μας και, μάλιστα, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και σωστά, μπορεί να επιβαρύνει δυσανάλογα την υγεία μας. Πώς, λοιπόν, την αντιμετωπίζουμε και, κυρίως, πώς μπορούμε να προφυλάξουμε την υγεία του αναπνευστικού μας;

Γενικά για τον καρκίνο του πνεύμονος;

Ο καρκίνος του πνεύμονος είναι παγκοσμίως διαδεδομένος.  8 στις 10 περιπτώσεις συμβαίνουν σε ασθενείς μεγαλύτερους των 60 ετών, ενώ η πλειονότητα αυτών είναι καπνιστές. Αν η ασθένεια διαγνωσθεί σε αρχικό στάδιο, τότε υπάρχει πιθανότητα οριστικής θεραπείας. Γενικά, όσο πιο εξαπλωμένη είναι η ασθένεια, τόσο πιο δύσκολη είναι η οριστική εξάλειψη της νόσου.  Όπως και να είναι όμως, η θεραπευτική προσπάθεια θα επιβραδύνει την πρόοδο της ασθένειας.

Τι είναι ο καρκίνος

Ο καρκίνος είναι μία ασθένεια των κυττάρων του σώματος. Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από εκατομμύρια μικροσκοπικά κύτταρα. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι κυττάρων στο σώμα και πολλοί διαφορετικοί τύποι καρκίνων που προέρχονται από αυτούς τους διαφορετικούς τύπους των κυττάρων. Όλοι οι καρκίνοι έχουν το ίδιο χαρακτηριστικό: τα καρκινικά κύτταρα είναι ανώμαλα και πολλαπλασιάζονται εκτός ελέγχου και εις βάρος των φυσιολογικών κυττάρων.

Ο κακοήθης όγκος είναι μία μάζα ανώμαλου καρκινικού ιστού που αποτελείται από τα καρκινικά αυτά κύτταρα που πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα. Οι κακοήθεις όγκοι εισβάλουν και καταστρέφουν τους γειτονικούς ιστούς και τα όργανα. Οι κακοήθεις όγκοι επίσης μπορούν να εξαπλωθούν και σε άλλα μακρινά σημεία στο σώμα. Αυτό συμβαίνει όταν κάποια αποσπώνται από τον αρχικό όγκο και ταξιδεύουν μέσω της κυκλοφορίας των αιμοφόρων αγγείων ή μέσω των λεμφικών δρόμων, σε άλλα σημεία του σώματος. Αυτή την μακρινή από την αρχική θέση, εντόπιση των καρκινικών κυττάρων την λένε μετάσταση. Αυτές οι μεταστάσεις στα καινούρια σημεία του σώματος θα δημιουργήσουν νέους όγκους που με την σειρά τους θα μεγαλώσουν, θα εισβάλλουν στους γειτονικούς ιστούς και θα δώσουν νεότερες μεταστάσεις.

Κάποιοι καρκίνοι είναι πιο επιθετικοί και επικίνδυνοι από κάποιους άλλους. Κάποιοι μπορούν να αντιμετωπισθούν οριστικά, ειδικά αν ανακαλυφθούν σε αρχικά στάδια. Ορισμένοι καρκίνοι έχουν καλύτερη πρόγνωση (πιθανότητες καλής έκβασης) από κάποιους άλλους. Οπότε ο καρκίνος δεν είναι μία ενιαία ασθένεια. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να ξέρουμε ακριβώς τον τύπο και το στάδιο του καρκίνου, πόσο μεγάλος είναι ο όγκος και αν έχει εξαπλωθεί. Μόνο με αξιόπιστες πληροφορίες θα σχεδιάσουμε σωστά την αντιμετώπιση της ασθένειας και θα ξέρουμε τις πιθανότητες επιτυχίας.

Σχετικά με τον καρκίνο του πνεύμονος

Πρωτοπαθής Καρκίνος του Πνεύμονος

Οι πρωτοπαθείς καρκίνοι του πνεύμονος προέρχονται από κύτταρα του αναπνευστικού συστήματος. Οι δύο πιο συχνοί καρκίνοι είναι ο μη μικροκυτταρικός και ο μικροκυτταρικός. Υπάρχουν και άλλοι τύποι καρκίνου του πνεύμονος αλλά είναι σπάνιοι.

Ο μη μικροκυτταρικός καρκίνος περιλαμβάνει το πλακώδες καρκίνωμα, το αδενοκαρκίνωμα και το μεγαλοκυτταρικό καρκίνωμα. Ο μικροκυτταρικός καρκίνος βρίσκεται στατιστικά σε 1 στους 5 ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονος. Στους 4 στους 5 ανευρίσκεται ο μη μικροκυτταρικός τύπος.

Ο κάθε τύπος καρκίνου έχει και διαφορετικά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα ο μικροκυτταρικός εξαπλώνεται και δίνει μεταστάσεις γρήγορα, ενώ ο πλακώδης καρκίνος μεγαλώνει πιο αργά και δίνει μεταστάσεις σχετικά καθυστερημένα.

Δευτεροπαθής Καρκίνος του Πνεύμονος

Οι δευτεροπαθείς όγκοι του πνεύμονος έχουν προέλθει από πρωτοπαθείς όγκους που έχουν αναπτυχθεί σε άλλα όργανα και αποτελούν μεταστάσεις τους. Οι πνεύμονες είναι πολύ συχνή εντόπιση μεταστάσεων από όγκους άλλων οργάνων και αυτό διότι όλη η κυκλοφορία του αίματος διέρχεται από τους πνεύμονες, άρα τα καρκινικά κύτταρα που κυκλοφορούν στο αίμα έχουν πολλές πιθανότητες να «σταματήσουν» στους πνεύμονες. Εδώ όμως δεν θα ασχοληθούμε με τους δευτεροπαθείς καρκίνους.

Μεσοθηλίωμα

Το μεσοθηλίωμα δεν είναι καρκίνος του πνεύμονος. Προέρχεται από τα κύτταρα της μεμβράνης που επενδύει τον πνεύμονα εξωτερικά και λέγεται υπεζωκώς.

Τι προκαλεί τον καρκίνο του πνεύμονος

Ένας καρκινικός όγκος δημιουργείται από ένα καρκινικό κύτταρο. Θεωρητικά κάτι προκαλεί βλάβη ή καταστρέφει κάποιο γονίδιο του κυττάρου. Αυτή η επίδραση θα κάνει το κύτταρο ανώμαλο και να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα. Ορισμένοι συγκεκριμένοι παράγοντες αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο να συμβούν τέτοια φαινόμενα στα κύτταρα.

ΚΑΠΝΙΣΜΑ

Το κάπνισμα είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας και το πιο κύριο αίτιο του καρκίνου του πνεύμονος. Χημικές ουσίες που υπάρχουν στον καπνό είναι καρκινογόνες, δηλαδή προκαλούν βλάβες στα κύτταρα και δημιουργούν καρκίνο. Περίπου 9 στις 10 περιπτώσεις ασθενών με καρκίνο πνεύμονος είναι καπνιστές.

Συγκριτικά με τους μη καπνιστές, αυτοί που καπνίζουν μέχρι 14 τσιγάρα την ημέρα έχουν 8 φορές περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν από καρκίνο πνεύμονος. Αυτοί που καπνίζουν πάνω από 25 τσιγάρα την ημέρα έχουν 25 φορές περισσότερες πιθανότητες από τους μη καπνιστές να νοσήσουν από καρκίνο πνεύμονος. Όμως αυτό που παίζει τον πιο σημαντικό ρόλο είναι η διάρκεια της καπνιστικής συνήθειας του ανθρώπου σε σχέση με τον αριθμό των τσιγάρων ημερησίως. Για παράδειγμα, το κάπνισμα ενός πακέτου τσιγάρων την ημέρα για 40 χρόνια είναι πιο επικίνδυνο από το κάπνισμα 2 πακέτων την ημέρα για 20 χρόνια.

Μετά από 15 χρόνια από την διακοπή του καπνίσματος ο κίνδυνος δημιουργίας καρκίνου πνεύμονος είναι ο ίδιος με αυτόν που έχει κάποιος που δεν έχει καπνίσει ποτέ.

 

ΑΛΛΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Οι μη καπνίζοντες έχουν μικρό κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του πνεύμονος. Αν όμως είναι παθητικοί καπνιστές οι πιθανότητες είναι σαφώς μεγαλύτερες. Επίσης άνθρωποι που εργάζονται σε περιβάλλον με επικίνδυνες (δυνητικά καρκινογόνες) ουσίες είναι αυξημένης πιθανότητας να νοσήσουν , ειδικά αν καπνίζουν κιόλας. Τέτοιες ουσίες είναι ο αμίαντος, τι νίκελ, οι ραδιενεργές ουσίες και το χρώμιο. Επίσης η μόλυνση του αέρα είναι ένας άλλος παράγοντας.

Επίσης το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου πνεύμονος θεωρείται ότι είναι επιβαρυντικό, αλλά για συγγενείς πρώτου βαθμού (γονείς, αδέλφια). Οι περισσότερες περιπτώσεις όμως δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό.

Ποιά είναι τα συμπτώματα

Πολλοί ασθενείς δεν έχουν συμπτώματα όταν ο καρκίνος ανακαλύπτεται – και αυτό συμβαίνει όταν ο όγκος ανακαλύπτεται τυχαία σε ακτινογραφία ή αξονική τομογραφία θώρακος που γίνεται για άλλον λόγο. Τα συμπτώματα, όταν υπάρχουν, διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Τα συχνότερα είναι :

  • Ο επιμένων βήχας ή όταν ο χρόνιος βήχας του καπνιστή αλλάζει χαρακτηριστικά
  • Η αιμόπτυση
  • Ο πόνος στον θώρακα ή στον ώμο
  • Η καταβολή δυνάμεων
  • Η βραχνάδα στην φωνή
  • Η δυσκολία στην αναπνοή
  • Η απώλεια βάρους
  • Η αλλαγή του σχήματος των δακτύλων

 

Όσο ο όγκος μεγαλώνει τα συμπτώματα θα γίνονται πιο έντονα και μπορεί να εμφανιστεί ο ασθενής με εικόνα πνευμονίας που δεν περνάει με αντιβιοτικά,ή με πρήξιμο στο πρόσωπο ή με παρουσία πλευρίτιδας (υγρό γύρω από τον πνεύμονα) ή με σπάνια ορμονικά σύνδρομα.

Επίσης λόγω μακρινών μεταστάσεων, ο ασθενής μπορεί να παρουσιάσει πόνο στα οστά.

Πως γίνεται η διάγνωση

Η πιο κοινή και συνηθισμένη εξέταση που κάνει συνήθως ο γιατρός αρχικά και θέτει την υποψία του καρκίνου του πνεύμονος, είναι η απλή ακτινογραφία θώρακος. Εκεί κάποια «σκιά», ύποπτη για νόσο, θα είναι η αρχή των επόμενων κινήσεων.

Επιβεβαιώνοντας το πρόβλημα  : Η αξονική τομογραφία θώρακος θα δείξει με μεγάλη ακρίβεια το πρόβλημα, όπως επίσης και την πιθανή εξάπλωση του σε άλλες θέσεις μέσα στον θώρακα.

Αν η αξονική αναδείξει τον όγκο, τότε η πιο κατάλληλη εξέταση να δείξει την έκταση της ασθένειας και τον βαθμό δραστηριότητος του όγκου και πιθανών μεταστάσεων, είναι το  PET-CT  σπινθηρογράφημα. Με αυτήν την εξέταση προσδιορίζουμε ακριβώς το στάδιο της νόσου , όπως επίσης και τις θέσεις του προβλήματος από όπου θα πάρουμε βιοψίες που θα δείξουν τον τύπο του καρκίνου και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των κυττάρων του. Αυτή η εξέταση γίνεται σε πολύ λίγα εξειδικευμένα κέντρα στην Ελλάδα και θεωρείται εξαιρετικά χρήσιμη στην αντιμετώπιση της ασθένειας.

Δεν υπάρχει όμως συνέχεια και αντιμετώπιση, αν δεν υπάρξει βιοψία ή κυτταρολογική εξέταση που να αποδεικνύει τον καρκίνο και το είδος του. Η βασική τέτοια εξέταση είναι η βρογχοσκόπηση. Η βρογχοσκόπηση είναι η βασική εξέταση που μπορούμε να δούμε το εσωτερικό των βρόγχων, να εντοπίσουμε τον όγκο και να πάρουμε βιοψίες και δείγματα κυττάρων του όγκου. Το βρογχοσκόπιο είναι στην ουσία μια ελαστική  κάμερα με διάμετρο μολυβιού, μακριά αρκετά , που έχει κατά μήκος του ένα κανάλι, μέσα από το οποίο βάζουμε κάποιες μικρές λαβίδες ή βούρτσες ή βελόνες και παίρνουμε τα απαραίτητα δείγματα. Εισάγεται από την μύτη ή από το στόμα, με τον ασθενή σε αναισθητική «μέθη», προωθείται στον κεντρικό σωλήνα, την τραχεία, και από εκεί στους βρόγχους του δεξιού και αριστερού πνεύμονος.

Στις περιπτώσεις που ο όγκος δεν είναι ορατός με το κλασσικό βρογχοσκόπιο, ή όταν θα πάρουμε υλικό από τους λεμφαδένες του θώρακος για την διάγνωση του καρκίνου, τότε η εξέταση που θα προσφέρει είναι η βρογχοσκόπηση με υπερήχους ή αλλιώς ενδοβρογχικοί υπέρηχοι (Endo-Bronchial-Ultra-Sound, EBUS).

Επίσης σε περιπτώσεις που ο όγκος είναι ακριβώς κάτω από το θωρακικό τοίχωμα, τότε γίνεται βιοψία με βελόνα εξωτερικά με την καθοδήγηση της βελόνας στον αξονικό τομογράφο.

Όταν υπάρχει πλευριτικό υγρό, τότε η διάγνωση μπορεί να τεθεί με εξέταση του υγρού που λαμβάνεται με βελόνα εξωτερικά.

Παράλληλα γίνεται και διερεύνηση της έκτασης και της εξάπλωσης του καρκίνου στο ανθρώπινο σώμα. Αυτό το ονομάζουμε σταδιοποίηση και είναι απαραίτητη για τον προσδιορισμό της καλύτερης θεραπείας και της πρόγνωσης. Το σπινθηρογράφημα PET-CT, και η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου δίνουν αυτές τις πληροφορίες, σε συνδυασμό με το αποτέλεσμα της βιοψίας.

Ποιες είναι οι προοπτικές θεραπείας του καρκίνου

Πολλοί ασθενείς δεν έχουν συμπτώματα όταν ο καρκίνος ανακαλύπτεται – και αυτό συμβαίνει όταν ο όγκος ανακαλύπτεται τυχαία σε ακτινογραφία ή αξονική τομογραφία θώρακος που γίνεται για άλλον λόγο. Τα συμπτώματα, όταν υπάρχουν, διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Τα συχνότερα είναι :

  • Ο επιμένων βήχας ή όταν ο χρόνιος βήχας του καπνιστή αλλάζει χαρακτηριστικά
  • Η αιμόπτυση
  • Ο πόνος στον θώρακα ή στον ώμο
  • Η καταβολή δυνάμεων
  • Η βραχνάδα στην φωνή
  • Η δυσκολία στην αναπνοή
  • Η απώλεια βάρους
  • Η αλλαγή του σχήματος των δακτύλων

 

Όσο ο όγκος μεγαλώνει τα συμπτώματα θα γίνονται πιο έντονα και μπορεί να εμφανιστεί ο ασθενής με εικόνα πνευμονίας που δεν περνάει με αντιβιοτικά,ή με πρήξιμο στο πρόσωπο ή με παρουσία πλευρίτιδας (υγρό γύρω από τον πνεύμονα) ή με σπάνια ορμονικά σύνδρομα.

Επίσης λόγω μακρινών μεταστάσεων, ο ασθενής μπορεί να παρουσιάσει πόνο στα οστά.

Ποια είναι η πρόγνωση του καρκίνου του πνεύμονος

Η πρόγνωση του καρκίνου είναι καλή όταν ο όγκος είναι στο αρχικό στάδιο και μπορεί να αφαιρεθεί ολόκληρος χειρουργικά. Τότε μπορούμε να μιλάμε για πιθανή εξάλειψη του προβλήματος. Στις άλλες περιπτώσεις οι προσπάθειες έχουν στόχο την καταστολή της ασθένειας και την χωρίς προβλήματα ζωή του ασθενούς. Οι μοντέρνες στοχευμένες θεραπείες και η δυναμική που αναπτύσσεται στην έρευνα και τις νέες μεθόδους  αντιμετώπισης του καρκίνου δίνουν πραγματικά αισιόδοξες προοπτικές, σε τέτοιο βαθμό που να μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο  – να τον βλέπουμε στο άμεσο μέλλον σαν μια χρόνια πάθηση που θα μας απασχολεί , όπως και οι άλλες χρόνιες παθήσεις . Η αντιμετώπιση του καρκίνου είναι μια εξατομικευμένη διαδικασία, προσαρμοσμένη στις ανάγκες του κάθε ασθενούς και αποτέλεσμα της συνεργασίας ιατρών πολλών ειδικοτήτων που πρέπει να συνεργάζονται για τον σκοπό αυτό.